Od teorii do praktyki: jak blockchain umożliwia handel energią elektryczną

Wyobraź sobie sąsiada z dachem pokrytym panelami słonecznymi, który latem produkuje więcej prądu, niż potrzebuje.

Zamiast oddawać ten nadmiar niemal za darmo do sieci elektroenergetycznej, sprzedaje go tobie, bezpośrednio, bez pośredników, po cenie ustalonej niemal w czasie rzeczywistym.

Brzmi jak muzyka przyszłości, ale tego typu systemy handlu energią peer-to-peer (P2P) są już testowane na całym świecie, a blockchain to technologia, która to umożliwia.

Dlaczego energetyka w ogóle potrzebuje blockchaina

Tradycyjna sieć elektroenergetyczna zbudowana jest wokół idei, że niewielka liczba dużych producentów dostarcza prąd do milionów odbiorców.

Ten model się zmienia: coraz więcej gospodarstw domowych ma panele słoneczne, baterie do magazynowania energii i inteligentne liczniki, które mierzą zużycie z dokładnością co do minuty.

Nagle każdy dom może być zarówno producentem, jak i konsumentem, w branży używa się na to określenia "prosument".

Problem w tym, że istniejąca infrastruktura nie została zaprojektowana z myślą o tysiącach drobnych, zdecentralizowanych transakcji między sąsiadami.

I tu na scenę wkracza blockchain: rozproszona baza danych, która pozwala zarejestrować każdą transakcję, na przykład "sprzedałem sąsiadowi 2 kWh o 14:32", w sposób przejrzysty, niezmienny i bez potrzeby udziału centralnego organu.

Jak to wygląda w praktyce

System zwykle działa tak: inteligentny licznik rejestruje, ile energii dane gospodarstwo domowe wyprodukowało, a ile zużyło.

Inteligentny kontrakt (smart contract) na blockchainie automatycznie porównuje podaż i popyt oraz realizuje transakcję, gdy tylko znajdzie się odpowiednia para kupujący–sprzedający, wszystko to bez papierologii i bez czekania na miesięczne rozliczenie od dostawcy energii.

Cena często kształtuje się dynamicznie, podobnie jak na giełdzie: w słoneczny dzień, gdy nadwyżka energii jest duża, cena spada; gdy wieczorem rośnie popyt, cena ponownie idzie w górę.

Niektóre projekty pilotażowe idą o krok dalej, wprowadzając lokalne tokeny energetyczne, dzięki którym transakcje rozliczane są niemal natychmiast.

Kto już to testuje

Kilka projektów pilotażowych pokazuje, że to nie tylko teoria:

• Brooklyn Microgrid (Nowy Jork) to jeden z najbardziej znanych przykładów. Za pośrednictwem platformy TransActiveGrid, zbudowanej na blockchainie Ethereum, sąsiedzi w Brooklynie kupują i sprzedają "zielone certyfikaty" powiązane z panelami słonecznymi swoich sąsiadów. Warto zaznaczyć, że prąd płynący z gniazdka nadal w większości fizycznie pochodzi z konwencjonalnej sieci, tym, czym faktycznie się handluje, jest zarejestrowana własność energii odnawialnej, a nie bezpośrednia fizyczna dostawa prądu z pominięciem dystrybutora.
• Power Ledger z Australii rozwija platformę umożliwiającą handel energią P2P w kilku krajach, w tym w Tajlandii i Japonii, gdzie gospodarstwa domowe wymieniają się energią słoneczną w obrębie tej samej okolicy. Firma jest ponadto obecna w Austrii, Malezji, Indiach i USA.
• Projekty europejskie, takie jak holenderski projekt pilotażowy w Eemnes i Amersfoort, gdzie holenderskie Ministerstwo Gospodarki przyznało dziesięcioletnie zwolnienie z ustawy o elektryczności dla rynku obejmującego do 4000 uczestników, pokazują, że regulatorzy w UE już otwierają przestrzeń dla tego typu modeli, obejmujących gospodarstwa domowe, gospodarstwa rolne i lokalne firmy.

Choć wciąż mowa o fazach pilotażowych obejmujących mniejsze społeczności, tempo, w jakim rośnie liczba takich projektów, wskazuje, że regulatorzy i firmy energetyczne nie traktują już tego jako czystej fantastyki naukowej.

Zalety i przeszkody

Zalety są dość wymierne: gospodarstwa domowe z nadwyżką energii mogą uzyskać lepszą cenę niż przy sprzedaży z powrotem do sieci, konsumenci mogą wybierać lokalne, odnawialne źródła, a cały system staje się bardziej odporny, ponieważ nie opiera się wyłącznie na jednym scentralizowanym węźle dystrybucyjnym.

Istnieją jednak przeszkody. Sektor energetyczny jest silnie regulowany, a w większości krajów dopiero ustala się, jak w ogóle traktować transakcje P2P dotyczące energii z punktu widzenia podatkowego i regulacyjnego.

Pojawia się też kwestia techniczna: sieci blockchain muszą przetwarzać ogromną liczbę drobnych transakcji szybko i przy niskim zużyciu energii przez samą sieć, co historycznie nie było mocną stroną wszystkich rozwiązań blockchain. Dlatego większość projektów pilotażowych opiera się na bardziej energooszczędnych architekturach blockchain typu "permissioned", a nie na sieciach publicznych, takich jak te napędzające większe kryptowaluty.

Co to oznacza w szerszej perspektywie

Te eksperymenty pokazują coś, co wykracza poza samą energetykę: blockchain coraz częściej znajduje zastosowanie poza sektorem finansowym, wszędzie tam, gdzie potrzebna jest przejrzysta, zautomatyzowana wymiana wartości między dużą liczbą uczestników, którzy nie muszą wcześniej sobie ufać.

Sektor energetyczny, z milionami inteligentnych liczników już generujących dane, jest naturalnym poligonem do testowania tej idei w praktyce.

To, czy handel energią P2P stanie się standardem w europejskich miastach za jakieś dziesięć lat, czy pozostanie niszą dla entuzjastycznych spółdzielni energetycznych, będzie zależeć przede wszystkim od ram regulacyjnych i kosztów infrastruktury.

Kierunek jest jednak jasny: energia, podobnie jak pieniądz, coraz częściej przepływa bezpośrednio między ludźmi, a blockchain pełni rolę cichego księgowego w tle.